Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

Overzicht groep 7: er vol voor gaan

In de boeddhistische traditie speelt het begrip ‘vol aanwezig zijn’ een belangrijke rol. Er wordt ook gezegd dat ‘vol aanwezig zijn’ het doel is van een boeddhistisch pad. Als we vol aanwezig zijn, zijn we immers hier en nu. Dan zijn we er op dit moment met wat zich in ons en aan ons voordoet zonder dat we willen dat het anders is dan wat er is. Dat is aanwezigheid. Deze 7e groep gaat daarover. Hierboven is een foto te vinden van Dilgo Khyentse Rinpoche uit 1976. Hij werd gezien als iemand die altijd vol aanwezig was.

Over aanwezigheid

Deze groep gaat over hoe het eruit ziet als we ergens vol aanwezig zijn. In deze tekst wordt dat op twee manieren toegelicht.

Allereerst is het gebruikelijk om het begrip aanwezigheid toe te lichten met de begrippen lichaam, spraak en geest. We zijn er als ons lichaam, onze spraak en onze geest op elkaar zijn afgestemd. Onder lichaam wordt natuurlijk allereerst ons eigen lichaam verstaan. Vaak wordt er ook verwezen naar de fysieke omgeving om ons heen. Zo is in het boeddhisme leeftijd een onderdeel van lichaam, evenals uiterlijk, fysieke gezondheid, huiselijke omgeving, .. Onder spraak worden onze uitdrukkingen naar en onze interactie met anderen verstaan. Het gaat dan om ons taalgebruik, woordenschat, onze non-verbale uitdrukking (gebaren, bewegen van ogen, fronsen), levendigheid (of saaiheid), onze energie, onze reactie op anderen,  …. Onder geest wordt verstaan wat we denken, voelen, onze emoties, onze spirituele beoefening, wereldbeelden, …  Vol aanwezig zijn betekent dat ons lichaam, en onze spraak en geest op elkaar afgestemd zijn. Dan zijn we vol aanwezig, vol verdrietig, vol blij, vol mededogen, vol vriendelijk. Als we aanwezig zijn houden we niets meer achter. Dan zijn ons lichaam en onze geest in harmonie met onze spraak bijvoorbeeld als we spreken; dan zijn onze spraak en ons lichaam in harmonie met onze geest, bijvoorbeeld als we denken; dan zijn onze geest en onze spraak in harmonie met ons lichaam bijvoorbeeld als we een fysieke inspanning verrichten of yoga doen. Bij de werkwijze van intervisie met behulp van lichaam, spraak en geest op deze website worden deze begrippen ook gebruikt.

Daarnaast sprak Chogyam Trungpa Rinpoche, een bekende boeddhistische leraar uit de VS, ook over een andere vorm van aanwezigheid met zijn studenten in een informele bijeenkomst. Er werd hem toen door één van zijn studenten gevraagd wat hij de belangrijkste kwaliteiten vond van een (vol) menselijk bestaan. Na een korte tijd denken gaf hij een antwoord: ‘ieder mens zou in staat zou moeten zijn om de volgende vijf uitspraken voluit naar anderen uit te spreken: ‘ja’, ‘nee’, ‘welkom’, ‘tot ziens’ en ‘ik hou van jou’. Dat zijn dus ook manifestaties van vol aanwezig zijn. 

Toelichting werkwijzen groep 7

In groep 7, er vol voor gaan, worden er zes werkwijzen toegelicht. Het gaat allereerst om vol aanwezig zijn. Vol aanwezig zijn versterkt de bovenstaande tekst nogmaals. Ook wordt toegelicht hoe vol aanwezig zijn ook leidt tot een goede behulpzame vriend, bijvoorbeeld als we bij iemand zitten die ziek is. Als we daar vol bij aanwezig zijn en dus niets achterhouden, zijn we een behulpzame vriend of vriendin, ook als we niets zeggen. 

Ook de vijf uitspraken van Chogyam Trungpa Rinpoche over vol menselijke uitspraken worden toegelicht. De eerste twee uitspraken zijn te vinden in de werkwijjze voluit ‘ja’ en ‘nee’ zeggen. Voluit ‘ja’ of ‘nee’ zeggen betekent dat we de situatie vol aangaan, of juist niet aangaan. Als we op die manier ‘ja’ of ‘nee’ zeggen houden we niets achter. Dan zijn we helder en direct. 

De tweede twee uitspaken zijnde vinden in de werkwijze van voluit ‘welkom’ en ‘tot ziens’ zeggen. Als we voluit ‘welkom’ zeggen bij de binnenkomst van iemand en voluit ‘tot ziens’ zeggen wanneer die iemand vertrekt, zijn we er vol voor die persoon geweest en kunnen we, als de persoon vertrokken is, een nieuwe situatie aan. We houden ons dan immers niet langer bezig met de persoon die vertrokken is. Datzelfde geldt natuurlijk ook voor het welkom heten en het laten gaan van situaties, banen, vrienden en vriendinnen, kinderen als ze groter worden, enz.

Tot slot is er de vijfde kwaliteit van voluit ‘ik houd van jou’ zeggen. Deze uitspraak is in de boeddhistische cultuur lastiger. De reden daarvoor is dat in de boeddhistische visie de opvatting is dat liefde meer mensen zou moeten betreffen. Om die reden worden bij deze uitspraak vier aspecten van de liefde toegelicht: vriendelijkheid, mededogen, vreugde en gelijkmoedigheid. Dat betekent dat we , als we in deze visie zeggen ‘ik houd van jou’ we aangeven dat we deze vier aspecten van liefde naar die persoon willen vormgeven. Het voordeel van het formuleren van vier aspecten van liefde is dat we daarmee in staat zijn onze liefde geleidelijk te ontwikkelen, en ook breder kunnen maken dan alleen de liefde voor die ene persoon.