Boeddhistisch geïnspireerde werkwijzen en inzichten

Hier zijn verschillende boeddhistisch geïnspireerde werkwijzen en inzichten te vinden, die we kunnen gebruiken in ons dagelijks leven. Ze zijn bedoeld voor iedereen. Het is niet nodig om een boeddhist te zijn om ze te gebruiken.
De werkwijzen zijn ingedeeld in vier groepen. De werkwijzen staan per groep in alfabetische volgorde. Onderaan de pagina wordt elke groep apart toegelicht.

Werkwijzen en inzichten in vier groepen

Toelichting op de vier groepen

1. De basis: meditatie, liefdevolle vriendelijkheid en analytische meditatie

De basis van aandacht en gewaarzijn zijn (shamatha) meditatie en liefdevolle vriendelijkheid. Met meditatie leren we te ontspannen en leren we zowel onze aandacht te richten als open naar onszelf en naar de wereld te kijken. Met vriendelijkheid leren we aardig te zijn voor onszelf en voor anderen. Hoe we met name vriendschap voor onszelf kunnen ontwikkelen is te lezen in vier stappen in het sluiten van vriendschap met onszelf. Dat beschrijft hoe het proces van vriendschap sluiten er ongeveer uit kan zien. Wat daarbij kan helpen is het formuleren van aspiraties. Zie aspiraties voor vriendelijkheid en mededogen. 
Andere bekende vormen van meditatie zijn met aandacht zitten, lopen, staan of liggen (uit de aandacht- of mindfulness-training), met aandacht etenstop, ontspan, kijk, en het inbouwen van snelheidsvertragingen. Door deze werkwijzen leren we om vol aanwezig te zijn bij wat we zelf doen of bij wat zich aan ons voordoet. De werkwijze van analytische meditatie helpt ons om meer inzicht te krijgen in wat we ervaren tijdens onze meditatie, in vragen waar we mee rondlopen of in iets wat we niet begrijpen. Een overzicht van diverse vormen van meditatie met adviezen over gebruik is te vinden in vier groepen meditatietechnieken.

2. Werkwijzen en inzichten gericht op (vooral) onszelf in ons dagelijks leven of werk

We kunnen onze aandacht en ons gewaarzijn verder ontwikkelen en verfijnen in ons dagelijks leven. Dat doen we door middel van de werkwijzen van korte pauzes in de dag creëren; stop, ontspan, kijk;  en snelheidsvertragingen inbouwen (deze werkwijzen zijn zeer verwant met de basismeditatie). Daarnaast kunnen ook de werkwijzen van met aandacht spreken; omgaan met overgangen (ons leven bestaan uit voortdurende overgangen); contemplatief observeren (tegelijk innerlijk en uiterlijk waarnemen); omgaan met verveling (die zich regelmatig aandient); en andere manieren van omgaan met emoties: omgaan met emoties (1); en omgaan met emoties (2), ons daarbij ondersteunen. Dan is er omgaan met verdriet voor als zich een situatie met verlies voordoet, groter of kleiner. We kunnen deze werkwijzen inzetten om gelukkiger te worden, een beter leven te hebben. De werkwijze van voluit ‘ja’ en ‘nee’ zeggen helpt ons om de situaties die zich aan ons voordoen wel of niet in te gaan. Die houding kunnen we versterken door de werkwijze van voluit ‘welkom’ en ‘tot ziens’ zeggen. Dan beseffen we dat we een situatie kunnen beginnen, maar uiteindelijk ook weer moeten laten gaan. De werkwijze van gelukkig worden vat bovenstaande nog een keer samen. En mochten we nog twijfelen dan is nog de werkwijze van omgaan met twijfels beschikbaar.

3. Werkwijzen en inzichten gericht op de ontwikkeling van mededogen naar anderen

Het ontwikkelen van mededogen naar anderen vraagt aparte beoefeningen. Vier werkwijzen met bijbehorende inzichten zijn daarin bijzonder behulpzaam: vrijgevigheid (oefenen in anderen voor laten gaan), discipline (blijven bij wat we doen en met onze eigen geest contact houden), geduld (wachten tot de ander klaar is om te horen wat we te zeggen hebben), en dan vreugdevolle inspanning (appreciatie van de situatie). Ook de beoefening van tonglen is bijzonder waardevol. Bij deze laatste werkwijze leren we ons open te stellen voor het lijden van anderen. Als we dat doen kunnen we hen beter ondersteunen omdat niets ons nog in de weg zit.

Daarnaast is er nog een drietal andere werkwijzen behulpzaam voor de ontwikkeling van mededogen. Dat is allereerst de werkwijze van mededogen in actie. Deze ondersteunt ons om de balans te vinden tussen het helpen van anderen en onszelf niet te kort doen. Die balans vinden we door in een specifieke situatie antwoord te geven op een aantal vragen.
Daarnaast zijn er de werkwijzen en inzichten van de vijf stijlen, de wijsheden. Dat betreft vijf persoonlijke kwaliteiten die we allemaal bezitten en die we verder kunnen ontwikkelen. Door dat te doen krijgen we meer begrip voor onszelf en anderen en worden daardoor vriendelijker en meedogender.
Ook de werkwijze van aanwezigheid is zeer behulpzaam in de omgang met anderen: als we vol aanwezig zijn, zijn we er vol voor de ander.

4. Werkwijzen en inzichten gericht op (vooral) anderen in ons dagelijks leven of werk

In de omgang met anderen kunnen we laten zien dat we op weg zijn om ons aandacht/gewaarzijn en ons mededogen in praktijk te brengen. Dat doen we door het toepassen van werkwijzen als goed luisteren naar anderen; gesprekken voeren met anderen in een groep; en het geven en ontvangen van feedback. Deze werkwijzen spreken voor zichzelf. Dan is er ook (groeps)intervisie van lichaam, spraak en geest. Deze werkwijze helpt om anderen die een probleem hebben met vrienden of collega’s hun probleem helder te krijgen. De werkwijze van goed in het begin, midden en einde gaat over het versterken van mededogen in alledaagse situaties. De werkwijze van het ontwikkelen van een intentie van mededogen doet dat ook. De algemene houding waarmee we meedogend met anderen kunnen omgaan, staat beschreven in de werkwijze van de uitdagende en meedogende vriend. Die meedogende vriend op ons werk kan versterkt worden door aandacht te besteden aan vijf spreuken voor het versterken van mededogen op ons werk.

Extra informatie

Naast de verschillende werkwijzen zijn er nog een aantal andere teksten die vooral achtergrondinformatie bevatten. Dat zijn (in alfabetische volgorde) de volgende teksten: drie sleutels tot geluk (nieuw); je kennis eigen maken met de drie prajna’s; massa, kudde en gemeenschap; perceptueel en conceptueel kennenvier groepen meditatietechnieken; en vriendschap sluiten met onszelf in vier stappen (nieuw).