Selecteer een pagina
Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

Analytische meditatie

Naast de meditatie van shamatha of aandachtstraining is ook de werkwijze van analytische meditatie belangrijk op het spirituele pad. Bij analytische meditatie richten we onze aandacht op een onderwerp of vraag waar we met behulp van analyse en onderzoek dieper op in willen gaan. Het doel is meer inzicht in en meer zekerheid over dat betreffende onderwerp verkrijgen. De beoefening van analytische meditatie vindt plaats binnen de beoefening van de reguliere meditatie. Op deze pagina vind je de methode van analytische meditatie en in de achtergrondinformatie vind je meer achtergronden, voorbeelden en links.

Analytische meditatie: wat is het?

De essentie van analytische meditatie – soms wordt deze meditatie ook contemplatieve meditatie genoemd – is het onderzoeken, analyseren of verwerken van nieuwe informatie of van een ervaring met het doel daar meer inzicht in en zekerheid over te ontwikkelen. Deze beoefening vindt plaats binnen de shamatha meditatie of aandachtstraining. Beide ontwikkelen (meer) rust en stabiliteit, wat nodig is om het onderzoek met aandacht te doen. Zonder die rust en stabiliteit blijven we meer aan de oppervlakte. Zie op deze website: Shamatha meditatie of met aandacht zitten, lopen, staan en liggen (aandachtstraining).

Een voorwaarde voor het doen van analytische meditatie is het zitten met een echte vraag en de bereidheid een echt antwoord op die vraag te zoeken. Omdat het doel is meer zekerheid te krijgen, moet de vraag betekenis hebben. Dan pas heeft deze beoefening zin. Soms kan een vraag ontstaan naar aanleiding van een gebeurtenis in het leven. Soms kan een vraag ontstaan tijdens het bestuderen van een tekst. In het eerste geval is het zonder meer mogelijk de (levens)vraag naar de meditatie te brengen en ervaringsgericht te onderzoeken. In het tweede geval, een vraag naar aanleiding van studie, zal de beoefening in het begin meer conceptueel zijn. Maar met regelmatige herhaling zal de analytische meditatie steeds minder conceptueel en steeds meer ervaringsgericht worden.

De stappen

De analytische meditatie zelf neemt ongeveer 10 minuten in beslag. Met de voorbereiding en afsluiting met shamatha meditatie of aandachtstraining kost het ongeveer 20 minuten. De precieze tijden beslis je natuurlijk zelf. De stappen zijn:

Gronden (5-10′)

  1. Neem een belangrijke vraag of een interessante net gelezen (korte) tekst of deel van een tekst mee naar de plaats van beoefening.
  2. Neem de goede lichaamshouding aan.
  3. Realiseer je dat meditatie en analytische meditatie zijn gebaseerd op vriendelijkheid voor jezelf en anderen. Sta daar even bij stil.
  4. Beoefen de shamatha meditatie of aandachtstraining tot je goed gegrond bent en tot rust bent gekomen.

De beoefening (± 10 minuten)

  1. Maak de vraag of de tekst duidelijk voor jezelf en start de beoefening. Lees in geval van een tekst de tekst één keer helemaal door. Lees daarna één voor één de aparte regels door met tussendoor wat rust waarin je de betekenis laat doordringen. Bij een vraag, stel je jezelf de vraag een aantal keren. Het is handig om de oefening een aantal keren kort te doen, bijvoorbeeld 2 minuten, dan 2 minuten te rusten en dan weer 2 minuten te oefenen. Enzovoort.
  2. Als je een antwoord vindt, laat het gaan en ontspan. Als je iets vindt, ervaar je dat vaak als een frisse ontdekking, als iets nieuws.
  3. Ga terug naar vraag of tekst. Als je moe wordt, neem dan even rust. Of stop even en doe de gewone meditatie. Vermoeid zijn betekent dat je even wat meer ruimte nodig hebt.

Afsluiten (± 5 minuten)

  1. Laat aan het eind het gehele onderzoek gaan en rust even in de bevindingen. Gebruik daar geen technieken bij (2 minuten).
  2. Doe even shamatha meditatie (3 minuten)
  3. Realiseer je opnieuw dat je deze beoefening doet voor anderen en jezelf.

Wat adviezen die bij het doen van deze oefening kunnen helpen:

  • Doe deze beoefening regelmatig. Dan heeft die de meeste kans van slagen.
  • Het is altijd mogelijk om in geval van grote verwarring (het spoor bijster zijn, waar ben ik?) overnieuw te beginnen.
  • Realiseer je dat door deze beoefening je geest niet kalm zal blijven, maar nieuwe gedachten zal opleveren. Dat is gewenst omdat de ‘logica’ je geest naar een dieper niveau brengt. Grond je daarom zo nu en dan weer even opnieuw en maak een frisse start. Vandaar ook de kortere sessies.
  • Maak er geen probleem van wanneer er niets te vinden is (dus niet: ‘mijn logica slaat nergens op’, ‘ik kan dit niet’). Ga je in elk geval niet extra inspannen. Meestal betekent niets vinden dat je meer ruimte nodig hebt. Even mediteren op de adem (zonder vraag), even een aantal diepe ademhalingen doen, even de zinnen verzetten en dan overnieuw beginnen, doet wonderen.
  • Probeer niet in één sessie hét antwoord te vinden. Trek er een groot aantal sessies voor uit. Dit pad ontwikkelt zich geleidelijk. Als je bijvoorbeeld vast zit in een krachtig idee en je het moeilijk vindt dat uiteen te rafelen, is de beste reactie om te ontspannen en ruimte te creëren om die gedachten te transformeren. Dit soort ervaringen is opnieuw een reden om deze oefening regelmatig te doen.
  • Als we een conceptueel antwoord zoeken, leert de ervaring dat het antwoord nooit eenduidig zal zijn. Een conceptueel antwoord verschaft ons namelijk geen zekerheid. Als het antwoord geen conceptueel antwoord is, maar iets wat we echt ervaren, dan kan dat een bepaalde zekerheid geven, ook al duurt dat maar (heel) even. Idealiter is het zo dat als we rusten in die zekerheid, er meer zekerheid ontstaat. Worden we enthousiast over het gevonden antwoord en gaan we erover nadenken, dan verdwijnt die ervaring meteen.

Achtergrondinformatie

In de achtergrondinformatie kun je meer vinden over de achtergronden van deze oefening, vind je een aantal onderwerpen die als voorbeeld voor analytische meditatie kunnen dienen en word je verwezen naar diverse bronnen.