Selecteer een pagina
Verblijven op een koele plaats| Toegepast Boeddhisme
Discipline: verblijven op een koele plaats

Het woord discipline heeft in onze cultuur een hele andere betekenis dan in het Tibetaans boeddhisme. Bij het woord discipline denken we in het Westen vaak aan gehoorzaamheid en aan straf. Als boeddhistisch geïnspireerde werkwijze betekent discipline innerlijke discipline, datgene wat bevordert dat we de dingen doen met aandacht en gewaarzijn. Die discipline is gericht op onszelf en op onze omgeving, die wordt ingezet met kennis en wijsheid. Zonder kennis en wijsheid is discipline star en onbuigzaam en brandt het in elk geval onszelf uiteindelijk af.

Koele plaats en innerlijke rust

Discipline als werkwijze
Discipline als boeddhistisch geïnspireerde werkwijze is op verschillende manieren te omschrijven. Een omschrijving die ons bijzonder aanspreekt is die van een ‘koele plaats’. Een koele plaats is het tegenovergestelde van een plaats waar het heet, intensief of druk is. Een koele plaats is bijvoorbeeld een plekje aan het water of in de schaduw van een boom. Het liefst ook nog met een koel briesje. We zoeken een koele plaats als we onze activiteiten op een hete dag naar de vroege ochtend of de late middag verplaatsen zodat we de hitte ontlopen.
Een koele plaats is een metafoor voor een plek waar we tot rust komen. Vrijwel alle spirituele tradities kennen die plaatsen, bijvoorbeeld een klooster of kerk. De veronderstelling is dat we beter tot onszelf komen wanneer zich minder intensieve, minder ‘hete’, minder wereldlijke problemen om ons bevinden. Natuurlijk kunnen we ons ook wat beperkt voelen omdat veel niet is toegestaan. Maar de ervaring leert dat veel mensen op zo’n koele plaats tot zichzelf komen omdat er minder afleiding is
Op dezelfde manier zoeken wij vaak in ons dagelijks leven ook zo’n plek, ook al is dat niet in een klooster. Dat kan een rustige zondagochtend thuis zijn, een bezoek aan de kerk of spiritueel centrum, of in de Joodse traditie het houden van een sabbatdag. Of we schakelen op een willekeurige avond de telefoon uit om een rustig moment te creëren. Ook onze dagelijkse meditatie is een koele plaats, zeker als we wat meer ervaring hebben. Een koele plek op deze manier omschreven is een plek met een bepaalde mate van innerlijke rust.

Koele plaats en innerlijke rust
Het is gewenst dat we die innerlijke rust regelmatig creëren. Dat is discipline. Dat kan op ons werk, ook al zal dat vaak maar even zijn. We kunnen op weg naar de lunch even stoppen, rechtop staan, diep ademhalen, onze voeten voelen en tot rust komen. En dan weer verder te lopen. We kunnen tussen twee telefoontjes door even stoppen met onze activiteiten en voelen hoe we ervoor staan. We kunnen voor de computer zittend, even onze billen op de stoel voelen en onze handen op het toetsenbord. We nemen dan de tijd om onze boterhammen te smeren en tegelijk wat tijd te hebben om aandacht geven aan onze huisgenoten. Beoefeningen als stop, ontspan, kijk; korte pauzes in de dag creëren; of snelheidsvertragingen inbouwen kunnen daarbij helpen.
Een dergelijke discipline is een manifestatie van vertrouwen in onszelf: dit kunnen we. We kunnen ons leven met aandacht en gewaarzijn leiden. We zijn daartoe in staat. Op dezelfde manier hebben we vertrouwen in onze omgeving: ook zij zijn daartoe in staat. We hoeven ons niet voortdurend om hen te bekommeren. Met deze discipline, werkend vanuit een koele plaats, scheppen we ook een balans tussen wat er moet gebeuren en de aandacht voor wat we nú aan het doen zijn: eten, het pakken van de tas, een belangrijke bijeenkomst. Zo omschreven is discipline een plek waar we tot rust komen en in staat zijn goed te overzien wat er gedaan moet worden. Deze discipline werkt bevrijdend omdat het ons leven eenvoudiger en directer maakt.

Achtergrondinformatie

In de achtergrondinformatie vind je meer omschrijvingen van discipline, een uitwerking van de verschillen tussen de discipline zoal die hier bedoeld is en die in ons gewone taalgebruik, voorbeelden uit het dagelijks leven en tips voor verder lezen en surfen.

Achtergrondinformatie: Discipline: verblijven op een koele plaats

Meer omschrijvingen van discipline

Naast de omschrijving van ‘koele plaats’ is discipline in de boeddhistische visie ook te omschrijven als doen wat er moet gebeuren en daar de tijd voor nemen zonder al te veel afgeleid te worden. Die vorm van discipline maakt dat we erbij blijven, dat we dingen met aandacht doen. Als we dat doen, smeren we met aandacht onze boterhammen of staan we even stil op weg naar de lunch. Aandacht geven creëert vrijwel altijd een koele situatie omdat we door aandacht ons leven versimpelen. We laten alles wat niet direct ter zake doet achterwege. Dat is discipline. In de werkwijze met aandacht zitten, lopen, staan en liggen op deze website zijn bijvoorbeeld instructies te vinden waar we dan precies op kunnen letten.

Een voorbeeld: Juist handelen
Discipline is overal belangrijk. We staan op tijd op, maken ontbijt, bereiden ons ondertussen voor op de dag die komen gaat, met name op de bijzonder gebeurtenissen van die dag. Als we dat met aandacht doen dan is de discipline aanwezig waar we het hier over hebben. Dat vraagt wel een bepaalde mate van inspanning. Je moet een besluit nemen: rustig en met aandacht ontbijten, even denken over de dag, wat ruimte creëren. De discipline bestaat erin op tijd op te staan zodat het niet al te veel moeite kost om te doen wat je moet doen. Dat is anders dan te laat opstaan en gehaast ontbijten, ondertussen je tas pakken, de auto starten, iedereen goedendag zeggen, ontdekken dat je nog iets vergeten bent, weer naar binnen rennen om dat te pakken, en dan wegscheuren omdat je eigenlijk al te laat ben. Als dan ook nog de telefoon gaat, voel je de spanning in je lijf. Dan krijg je het gevoel dat je dat niet óók nog kan hebben. Als dan op dat moment ook nog iemand aandacht van je vraagt terwijl je absoluut geen tijd hebt (of denkt te hebben), dan wordt alles gehaast en gestrest.

Vanuit bovenstaand voorbeeld kunnen we discipline ook omschrijven als het goede doen: het goede voor onszelf doen en het goede voor anderen. Zo omschreven is discipline een vorm van ethiek, een soort richtlijn voor een goed leven. Daarbij gaan we op de juiste wijze met de situatie om waar we in zitten: we doen wat geëigend is voor die situatie. Dat is onze basis. Zo gebruiken we bij de meditatie de basistechniek van aandacht voor onze ademhaling of we proberen dat zo integer mogelijk te doen. Zo gedragen we ons op een juiste manier op een receptie. Of gaan we op bed liggen als we ziek zijn. Dan excuseren we ons. Dan stoppen we ook met de dingen doen die we eigenlijk van plan waren. Dat is iets heel anders dan door blijven gaan omdat we ons dat nou eenmaal hebben voorgenomen. Discipline is daarmee heel praktisch, heel gegrond, heel ‘hier en nu’. Met discipline creëren we voorspelbaarheid voor onszelf en onze omgeving. We laten ons niet direct meer leiden door de stemmingen van het moment. We worden betrouwbaar. Discipline is daarmee het tegenovergestelde van slordigheid, onzorgvuldigheid, gebrek aan aandacht.

Een voorbeeld: opruimen
‘Me realiserend dat het tegenovergestelde van discipline slordigheid is, heb ik een week lang geprobeerd om alles in huis op te ruimen. Zo waste ik na het eten eerst af voordat ik wat anders ging doen. Het is verrassend om door een huis te lopen dat helemaal is opgeruimd. Vanwege mijn drukke bezigheden ervaar ik dat niet vaak. Maar deze week heb ik het echt geprobeerd. Het grote verschil is aandacht. Een opgeruimd huis klopt meer met een leven in aandacht zoals ik eigenlijk graag wil leiden.’

Welke omschrijving van discipline je beste past is aan ieder om zelf te bepalen.

Drie vormen van discipline

Traditioneel worden drie vormen van discipline onderscheiden.

  1. Afzien van handelingen die ondeugdzaam zijn. Ondeugdzaam is daarbij omschreven als het creëren van lijden en/of gedoe bij anderen. Het inzetten van die discipline is gemakkelijker als we echt betrokken zijn bij wat we doen. Wij houden ons dan makkelijker aan onze eigen plannen en beloftes. Zo gaan we toch mediteren ondanks dat we minder zin hebben. Zo gaan we toch naar een afspraak ook al is dat niet waar we naar uitkijken. We laten ons niet leiden door luiheid of opwinding, maar blijven in balans.
  2. Het verzamelen van deugd. Dit betekent dat we onszelf blijven ontwikkelen bijvoorbeeld door de hier aangeboden inzichten te bestuderen en toe te passen in ons dagelijks leven. In elk geval betekent dat dat we het schaden van anderen verminderen en het anderen helpen versterken. We kunnen dat doen met behulp van de drie vormen van intelligentie: studeren, nadenken en in praktijk brengen. Het liefst zouden we daar regelmatig aandacht aan moeten besteden.
  3. Weldoen. Dit omvat het werken met de kwaliteiten van mededogen in relatie met onze vrienden, collega’s, bazen, buren of wie dan ook. We zijn in staat om voor anderen een harmonische en gezonde omgeving te creëren. Dat kan betekenen dat we soms de belemmeringen die anderen inbrengen moeten doorsnijden, bijvoorbeeld bij te veel ‘bla, bla, bla’ tijdens een vergadering. In essentie zeggen we ‘nee’ tegen dat soort manifestaties: dat willen we niet. Maar we dienen het wel zorgvuldig op te lossen. Dat vraagt een ontwikkelde innerlijke discipline waarbij het niet gaat om het eigen territorium. We staan niet zelf centraal. Het gaat om de anderen en het ontwikkelen van hun gezondheid. Deze vorm van discipline sluit direct aan bij de kwaliteiten van mededogen zoals omschreven op deze website namelijk vrijgevigheid en geduld.

Begrippen discipline vergeleken

Het woord discipline komt van het Latijnse disciplina ofwel instructie. Het gaat dan om het geven van instructie aan een leerling. Daar is ook het woord discipel, leerling, van afgeleid. Uit deze betekenis is ongetwijfeld ook de betekenis van discipline in de zin van tucht voortgekomen. Tucht werd ingezet als leerlingen te weinig zelfdiscipline hadden. Maar discipline kent nog meer betekenissen, bijvoorbeeld:

  • Toewijding. Dit betekent dat we in staat zijn iets te doen en vol te houden, ons niet te laten afleiden. Dat kan zich manifesteren als zelfdiscipline. Dat hangt af van je motivatie en je gewenste uitkomst. Discipline om de discipline is star en doodt het leven.
  • Tucht. Dit is de discipline waar we het meest aan denken als we het woord horen. Dit heeft te maken met regels en straf als je de regels niet volgt. Onze ervaringen daarmee zijn meestal negatief vanwege onze ervaringen in het onderwijs of leger, waar discipline een belangrijke en niet altijd positieve rol speelt. Zo kan het gebeuren dat de hele klas gestraft voor iets wat één leerling gedaan heeft.
  • Een vak, ambacht; vakgebied of vakdiscipline. Een vakgebied is een terrein waarin beroepsmatig kennis en vaardigheden worden toegepast. Mensen kunnen zich in dat vakgebied bekwamen. Het gaat dan om het systematische vergaren van kennis en vaardigheden. Kenmerkend voor een vakgebied is dat er een behoorlijke hoeveelheid ervaring vereist wordt om daarin succesvol werkzaam te kunnen zijn. Een vakgebied is bijvoorbeeld hartchirurgie of technische natuurkunde.

Discipline zoals hierboven omschreven en discipline als contemplatieve werkwijze verschillen vooral wat betreft de innerlijke component. De contemplatieve werkwijze van discipline betreft altijd een innerlijke kant van aandacht en gewaarzijn. Het is vanuit dat gezichtspunt eerder een natuurlijke discipline: goed kijken wat nodig is en daar naar handelen, simpel en direct. Met die vorm van discipline is het zeer goed mogelijk om een vakdiscipline aan te leren. Dat zullen ook veel mensen doen.

Verder surfen