Selecteer een pagina
Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

Omgaan met emoties (1)

Boeddhistisch geïnspireerde tradities bieden een groot aantal inzichten en adviezen om met emoties om te gaan. Gebaseerd op onze eigen ervaring hebben we op deze pagina drie werkwijzen gekozen, die direct bruikbaar zijn in het omgaan met emoties. Dat zijn: de emotie uitstellen omdat die op dat moment niet goed uitkomt (1), de emotie aanraken en laten gaan (2), en de emotie het verhaal laten vertellen (3). Een vierde mogelijkheid (de directe omgang met emoties) wordt beschreven in omgaan met emoties (2) op deze website.

Omgang met emoties geen probleem. Of wel?

In de traditie van het Tibetaans boeddhisme, waar deze website op gebaseerd is, wordt zelden een emotie als probleem gezien. Wat wel vaak als probleem gezien wordt, is onze houding naar onze emoties, of onze verhouding tot onze emoties. De cactus bovenaan deze pagina staat daar symbool voor. Die verhouding met onze emoties kan velerlei zijn. Mogelijkheden:

  1. Het is mogelijk om een emotie te onderdrukken. We doen dat bijvoorbeeld omdat niemand het mag zien. Het zal duidelijk zijn dat die emotie zich in een of andere vorm vroeger of later opnieuw manifesteert. Maar op het moment zelf – en dat kan terecht zijn – speelt de emotie uiterlijk geen rol.
  2. Het is mogelijk een emotie direct te uiten, ook als het ten koste gaat van anderen: ‘jij …’. Soms hebben we daar zelfs redeneringen bij: ‘Het is terecht dat ik die doe omdat …’.
  3. Het is mogelijk om ons te identificeren met de emotie als iets van ons: ‘dat ben ik. Ik ben iemand die snel boos is. Dat hoort bij mij; Ik ben nu eenmaal een emotioneel persoon. Dat is echt iets van mij’. Ook daar kunnen we redeneringen omheen zetten om dat te onderbouwen: ‘Dat is echt iets van mij omdat ….’.

Deze drie voorbeelden van omgangsvormen met emoties leiden meestal tot ingewikkelde situaties. Alle drie hebben ze als kenmerk dat we ons via de emoties afsluiten. Vanuit de boeddhistisch geïnspireerde visie is dat nu juist precies niet de bedoeling. het is juist de bedoeling om ons te openen voor de eigen emoties.

Drie omgangsvormen

Er zijn in de beginfase van een boeddhistisch geïnspireerd pad drie werkwijzen in het omgaan met emoties die ons goed verder kunnen helpen. Het is dan wel belangrijk dat we herkennen en erkennen dat we emoties hebben. Anders heeft het geen zin..

1. Uitstellen, een blokje om lopen
De eerste omgangsvorm is het uitstellen van de emotie. Dit moeten we doen als we in een situatie zitten waarin het uiten van emoties inadequaat is. Op een sollicitatiegesprek heeft het meestal weinig zin je irritatie over een vraag direct te manifesteren. We kunnen onze emotie dan beter tijdelijk inslikken. Ook kunnen we, als de emotie te heftig is of als we weinig mogelijkheden zien om de emotie gedurende een bepaalde situatie in te tomen, beter een blokje om gaan. Of even slikken en tot tien tellen. We hoeven ons het overigens niet al te gemakkelijk te maken: enige vorm van emotionele verstoring kunnen we wel hanteren. Houd het iets langer uit dan je van plan was (twee ademhalingen?!). Uitstellen betekent overigens geen afstel. Het is belangrijk om later op de emotie terug te komen, al dan niet samen met vrienden. Anders onderdruk je je emoties en dat is niet gewenst (zie hierboven).

2. Aanraken en laten gaan

Bij deze tweede omgangsvorm raken we de emotie even aan, we voelen deze even en laten deze gaan. Dat voelen kunnen we ervaren als een kenmerk dat we bestaan, als kenmerk van ons leven of ons overleven. We krijgen door onze emotie even aan te raken, even te voelen, een indruk van wat zich in ons aan ervaringen voordoet maar we hangen daar op dat moment niet aan. Deze methode is goed te doen wanneer de emoties niet te heftig zijn. Het aanraken, het voelen, is tegelijkertijd ook het herkennen en erkennen van de emoties. Als emoties zich herkend en erkend weten, verandert de kleur en geur van die emotie vrijwel meteen. Ze blijken minder solide dan we dachten, ze blijken beter werkbaar dan we dachten, …. Laten gaan betekent niet dat we de ervaring de rug toekeren en ons ervoor afsluiten. Het betekent dat we er contact mee kunnen maken zonder verdere analyse en zonder verdere bekrachtiging. In de achtergrondinformatie werken we deze omgangsvorm preciezer uit.

3. De emotie het verhaal laten vertellen

Het is ook mogelijk – en dat is de derde omgangsvorm – om onze emotie wat langer toe te laten en deze te vragen hun verhaal te laten vertellen. We gaan er dan voor zitten en vragen onszelf af wat deze emotie ons te vertellen heeft. Dat hoeft niet lang te duren. Het kan bijvoorbeeld in 1 tot 5 minuten. Het kan plaatsvinden op een rustig moment in ons dagelijks leven of we kunnen er een bepaald moment voor uitkiezen en plannen. Ook kunnen we er tijd voor uittrekken gedurende een meditatiesessie of tijdens een kopje thee. Het vraagt wel een intentie om er even voor te gaan zitten. Bij het doen van deze oefening is het belangrijk dat de emotie de geest niet overneemt: het is onze geest en niet die van de emotie; de emotie is op bezoek. Wanneer de emotie dreigt onze mentale ruimte te veel te bezetten, is het beter om te stoppen. Dan zeggen we: nu niet. We stellen het dan even uit. In de achtergrondinformatie werken we deze omgangsvorm verder uit

Achtergrondinformatie

In deze achtergrondinformatie besteden we aandacht aan een boeddhistisch geïnspireerde visie op emoties, geven we aan welke drie verschillende benaderingen er zijn om met emoties om te gaan, werken we de tweede en derde manier van omgaan met emoties preciezer uit en reiken we mogelijkheden aan om verder te lezen en te zoeken.