Selecteer een pagina
Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

Directe omgang met emoties (2)

In omgaan met emoties (1) zijn er drie omgangsvormen met emoties beschreven. De beschreven omgangsvormen zijn vooral geschikt voor het omgaan met kleinere emoties. Daarnaast bieden ze ons tevens een opstap om naar onze eigen emoties te kijken. Op deze pagina wordt een vierde omgangsvorm met emoties beschreven. Deze omgangsvorm is ook geschikt voor allerlei emoties, maar werkt beter dan de eerste drie omgangsvormen bij heftigere emoties, omdat het om een directe omgang met emoties gaat. Op deze pagina wordt beschreven hoe dat in het werk gaat.

Directe omgang met emoties lukt niet altijd

De directe omgang met emoties bestaat uit vier stappen. Die stappen lukken niet meteen en vragen om regelmatige training. De beoefening van aandacht en gewaarzijn via meditatie of aandachttraining is daarbij een krachtig hulpmiddel. Het doel van deze stappen is dat we onze emoties direct en open ervaren. Dat vraagt moed, omdat onze emoties een grotere intensiteit kennen als we ze op deze manier ervaren. Die moed tonen we wanneer we niet gelijk onze oude gewoontes op onze emoties loslaten. Oude gewoontes zijn bijvoorbeeld:

  • De emoties onderdrukken: ‘dit komt nu niet uit. En straks ook niet’
  • De emoties direct uit manifesteren door ze op anderen te projecteren: ‘jij bent de schuld van dit alles. Als jij dat niet gedaan had, dan …’
  • De emoties wegredeneren: ‘dit heeft iedereen wel eens. Zo raar is dat niet’
  • Ons identificeren met de emotie: ‘dat ben ik. Zo ben ik nu eenmaal’

Bij de directe benadering laten we de emoties voor wat ze zijn. Om te proberen ze daarna te ervaren zoals ze zijn. Deze boeddhistische geïnspireerde werkwijze is minder geschikt voor diegenen die snel uit hun evenwicht zijn. Die kunnen beter eerst met omgaan met emoties (1) oefenen. Wel is het mogelijk de hier beschreven werkwijze te oefenen met kleinere emoties. De onderstaande vier stappen beschrijven dit proces wat preciezer. In de achtergrondinformatie lichten we de stappen verder toe.

Vier stappen

Vooraf maken we de kanttekening dat de vier stappen zich in de praktijk van alledag niet altijd in deze volgorde laten sturen. De werkelijkheid toont zich met name bij heftige emoties op geheel eigen wijze. De stappen geven echter een goede indruk van wat belangrijk is in de directe omgang met emoties.

  1. Herkennen dat we geraakt worden.
    Wanneer we geraakt worden door een emotie, brengt dat allerlei associaties en herinneringen naar boven. Deze roepen gewoontepatronen op, gewoontepatronen die we eerder getraind hadden. We waren immers gewend om, als we geraakt worden, daar met onze gangbare (meestal) verdedigende manieren op in te haken. Bij deze en de volgende stap proberen we dat proces van het inzetten van onze oude gewoontepatronen te stoppen. Bij deze stap gaat het er vooral om dat we herkennen dat we geraakt worden: ‘Dat doet pijn; ik word boos; ik voel me te kort schieten.’ We zien de geraaktheid dan als feit in plaats van als probleem. Wanneer we niet goed getraind zijn, dringt die geraaktheid vaak pas een paar momenten of een paar uur later door. Door er regelmatig aandacht aan te besteden komen we er steeds sneller dichterbij. Ook de beoefening van meditatie helpt ons om even een pauze in te lassen. Dat sluit aan bij de werkwijzen van stop, ontspan, kijk of korte pauzes in een dag creëren op deze website.
  2. Afzien van instappen in onze gewoontepatronen.
    Vanuit onze gewoontepatronen hebben we meestal een grote urgentie om op de geraaktheid in te gaan. Het lijkt soms wel een dwangmatigheid. We moeten dan in die situatie die bepaalde reactie leveren. Geen gehoor geven aan die neiging, is het kenmerk van deze stap. Dat is moeilijk maar belangrijk om te doen. Afzien van reageren is lastig omdat het soms lijkt alsof we daardoor ons hart uit onze emotie halen. Dat is niet zo, ons hart komt even later weer terug. Wat we hier willen doen is een pauze creëren, een opening, wat ruimte temidden van de intensiteit van de emoties. Om dit te laten slagen moeten we goed gemotiveerd zijn. We moeten weten waarom we willen stoppen met onze standaardreacties. Die motivatie, die intentie, wordt bevorderd als we bijvoorbeeld de nadelen zien van onze gewoontepatronen voor onszelf en anderen. Dat kan bijvoorbeeld zijn omdat wijzelf en anderen last hebben van onze boosheid, jaloezie, opdringerigheid of agressie.
  3. Ontspannen met de onderliggende gevoelde betekenis van de ervaring van de emotie.
    Bij deze stap is het de bedoeling om te ontspannen in de ervaring van de emotie. Bij de eerste stappen hebben we een inspanning geleverd om niet mee te gaan met onze gewoontepatronen, zodat alleen onze geraaktheid overblijft. Bij deze stap is het de bedoeling de geraaktheid direct te ervaren en te voelen. Dat lukt het beste wanneer we rusten in ons lichaam en ontspannen in de ervaring van de emotie. Op dat moment krijgt die ervaring betekenis. Deze stap is meestal de stap waar we voor weglopen. Deze stap toont ons wat we meestal niet graag willen zien, ons ongemak. Deze stap is daarom de stap die moed vraagt: kijken naar wat er werkelijk aan de hand is. Daarin ontspannen is essentieel. Bovendien blijkt vaak dat het meevalt: in de meeste gevallen wordt de emotie zachter door hem zo onder ogen te zien. In elk geval ontstaat een gevoel van ruimte.
  4. Loslaten.
    Als laatste is het advies de eerdere drie stappen los te laten. Bij deze stap rusten we even in wat deze oefening ons heeft opgeleverd. Laat gaan. Laat de verhaallijnen rond de emotie los. Rust. En ga even later verder met de dingen van alledag. Zie eventueel de werkwijze van analytische meditatie op deze website voor deze laatste stap.

Deze stappen tezamen zijn bijzonder krachtig. Ze zijn op het moment zelf ongemakkelijk maar op termijn minder ongemakkelijk dan de problemen die we in onze omgeving en onszelf creëren wanneer we dit niet doen. De situatie om ons heen wordt hier gezonder door.

Achtergrondinformatie

Het spreekt vanzelf dat deze stappen niet altijd lukken. Ze moeten vaker genomen moeten worden voordat ze succesvol zijn. Lees daarover in de achtergrondinformatie. Ook is daar te lezen over meegaan met onze gewoontepatronen en wat er nog meer komt kijken bij het nemen van de vier stappen. Tot slot zijn er verwijzingen naar literatuur en websites.