Selecteer een pagina
Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

Snelheidsvertragingen inbouwen

In de eerste fasen van een boeddhistisch geïnspireerd pad is het belangrijk dat we goed voor onszelf zorgen. We zijn minstens zo belangrijk als de anderen. Als we niet goed voor onszelf zorgen kan het gebeuren dat we ziek worden of gestresst. Op dat moment heeft niemand wat aan ons. We zorgen goed voor onszelf als onze buitenwereld (de anderen, ons werk, de dingen om ons heen) en onze binnenwereld (wij zelf: hoe we ons voelen, hoe het me ons gaat) met elkaar in verbinding staan. Beide werelden vragen daarom volle aandacht, niet alleen de buitenwereld. Het inbouwen van snelheidsvertragingen is één van de wijzen waarop we de binnen- en buitenwereld dichterbij elkaar kunnen brengen.

Aandacht voor jezelf?

De ervaring leert dat onszelf aandacht geven, lastig is. Dat geldt voor ons persoonlijke leven en voor ons professionele leven. Eén van de redenen daarvoor is dat er altijd iets te doen is, dat we voortdurend geclaimd worden door anderen, én dat we denken dat we aan die verwachtingen moeten voldoen. Dat laatste hoeft niet altijd. Een manier om aandacht te besteden aan jezelf en je binnenwereld is om zo nu en dan een pas op de plaats te maken, even te stoppen, even te vertragen. Ofwel: door een een snelheidsvertraging in te bouwen. De essentie van een snelheidsvertraging is dat we even tijd nemen om even aandacht en ruimte voor jezelf te hebben: hoe gaat het met mij? We stellen dan een vraag als: hoe gaat het eigenlijk met degene die een baan heeft met de bijbehorende verantwoordelijkheden, die een gezin heft, die ambitie heeft, die voor anderen wil zorgen?Of Ites anders gesteld: hoe zorg ik ervoor dat ik op een aardige manier op de been blijf?
De essentie van een snelheidsvertraging kan ook zijn om even tijd te nemen voor anderen: hoe staat mijn gezin ervoor? Hoe staan mijn vrienden ervoor? Hoe staan mijn collega’s ervoor? Gaat het goed met iedereen? Wat zou een volgende stap kunnen zijn? Maar de snelheidsvertraging is in eerste instantie vooral voor onszelf. Die vertraging, die tijd moeten we onszelf toestaan om te zien hoe we ervoor staan. Zie ook de afbeelding hierboven met een snelheidsdrempel. Zie ook de werkwijze op deze website: mededogen in actie, balans tussen zelf en ander.

De snelheidsvertraging

Een metafoor voor de noodzaak van een snelheidsvertraging zijn diverse signalen in de auto zelf. Wanneer de rode lampjes op het dashboard aangaan, maken we ons vrijwel meteen zorgen over hoe lang de auto het nog zal volhouden. In elk geval wachten we niet erg lang om naar de garage te gaan om hem na te laten kijken. We willen in elk geval niet aan de kant van de weg komen te staan, zeker niet als we het zo druk hebben en als het er zoveel te doen is. Maar consequent zijn we niet. Wanneer onze eigen lichamelijke rode lampjes gaan branden, reageren we meestal minder snel. En rode lampjes hebben we regelmatig: denk bijvoorbeeld aan spanning die we in onze schouders voelen of hoofdpijn; hartkloppingen; dag en nacht bezig zijn met ons werk, waardoor we slecht slapen; geen afstand kunnen nemen; vooral de zorgen mee naar huis nemen; de goede dingen niet meer kunnen zien; met een gevoel van weerstand bij het naar het werk gaan. Ondanks dergelijke signalen denken we in de meeste gevallen nog wel even verder te kunnen.

Jezelf urgent maken

Managementgoeroe Covey heeft eens schema ontwikkeld waarin hij dit op een andere manier zegt. Hij spreekt over belangrijk en urgent. Wanneer we dit schema met onze activiteiten zouden moeten invullen (doe het maar een keer), blijkt dat we onszelf wel belangrijk vinden maar dat we ons zelden als urgent beschouwen. De opvatting is kennelijk dat wij zelf later wel aan de beurt komen. Het drukke leven dat voor ons ligt, gaat voor.

      urgent        niet urgent
     belangrijk
     niet belangrijk
Bij het invullen blijkt vaak dat we onszelf vergeten omdat we steeds ingaan op de eisen die aan ons gesteld worden, op de verwachtingen waar we aan willen voldoen, of ze belangrijk zijn of niet. Als dat de conclusie is, moeten we onszelf naar voren halen. We moeten onszelf urgenter verklaren.

Gewoontes veranderen

Aandacht aan onszelf geven kan in het gezin, bij vrienden, maar het kan ook op ons werk. Als het nergens lukt, is het een interessante vraag hoe dat komt: Willen we het wel? Zijn we er niet aan gewend om even stil te staan? Zijn we bang om bij onszelf stil te staan? Vinden we het belachelijk om bij onszelf stil te staan. Hoe zouden we omgaan als op dezelfde manier rode lampjes in de auto gaan knipperen? Veel van wat we denken en doen wordt ingegeven door onze gewoontepatronen. Dat is wat we normaal vinden. Een snelheidsvertraging is niet zozeer iets dat we niet willen, maar iets dat we niet gewend zijn. We zijn gewend hard te werken. Daarom zijn we ook zo ver gekomen. Onze gewoonte is doorgaan. Vanuit die gewoonte wordt even stilstaan ervaren als luiheid, een belediging, belachelijk, met daarbij de opvatting: ik had in diezelfde tijd zoveel kunnen doen. Het is zelfs mogelijk dat we ons schuldig voelen als we even niets doen (onze calvinistische achtergrond). Interessant is dat, als we weinig aandacht aan onszelf besteden omdat we hard werken, dat in de boeddhistisch geïnspireerde traditie juist gezien wordt als luiheid. Luiheid in die traditie betekent dat we niet de tijd nemen om met aandacht en gewaarzijn om ons heen en in onszelf te kijken. Luiheid betekent dan dat we alsmaar doorrennen en niets zien. Wanneer gewoontevorming de belangrijkste reden is om het moeilijk vinden om te stoppen, moeten we een nieuwe gewoonte inbouwen die maakt dat we leren stoppen. Dat betekent :

  1. Dat we ons allereerst moeten realiseren waarom we zo nu en dan zouden moeten stoppen, zo nu en dan een snelheidsvertraging zouden moeten inbouwen. We moeten daarvoor goede argumenten hebben.
  2. Dat we er vervolgens systematisch en regelmatig aandacht aan zouden moeten besteden. Dat zal lastig en moeilijk zijn. De oplossing daarvoor is: blijf er regelmatig aandacht aan besteden. Na onze levenslange training om te lopen en te rennen is het goed onszelf te trainen in een alternatief dat ons laat zien hoe we ervoor staan. Dat kost tijd omdat bijvoorbeeld 25-60 jaar training in gewoontes zich niet even opzij laat zetten. Gewoon doen dus. Het gaat in elk geval een stuk sneller om iets bewust af te leren dan dat we onze automatische gewoontevorming hebben aangeleerd.

Voorbeelden

Op deze website staan veel voorbeelden genoemd van hoe we aandacht kunnen besteden aan onszelf. De ervaring heeft ons geleerd dat in het begin korte krachtige sessies het meest reëel en het effectiefst zijn. Hier een lijstje.

  1. Tussen de grote verscheidenheid aan gesprekken, vergaderingen, … regelmatig (!) een pauze inlassen. Op deze  website staat een boeddhistisch geïnspireerde werkwijze die je op dat moment kan doen: korte pauzes in de dag creëren. Dat kan bijvoorbeeld 3 – 5 keer op een dag en zal je zeer helpen om dichterbij jezelf te blijven. Het kan ook bij de koffie, de lunch, vlak voor de eerste vergadering, in de auto in de file of voor de dichte spoorwegovergang, …
  2. Thuis regelmatig vormen van meditatie of aandachtontwikkeling inbouwen. Zie op deze website vier groepen van meditatie, met aandacht zitten, staan en lopen; shamatha meditatie, korte pauzes in de dag creëren, en stop, ontspan en kijk.
  3. Zo nu en dan op een dag bewust tijd inbouwen om aandacht te besteden aan één van de werkwijzen. Denk bijvoorbeeld aan met aandacht spreken, met aandacht luisteren, met aandacht gesprekken voeren, goed in het begin, midden en einde, en omgaan met overgangen op deze website.
  4. Zo nu en dan een contemplatieve observatie inbouwen. Daarin komen we onszelf ook vol aandacht tegen. Zie de werkwijze van contemplatief observeren.
  5. Elke dag zo nu en dan zogenaamd nutteloze tijd inbouwen. Dat kan door even een nutteloos praatje met een collega te maken, even ergens nutteloos naar binnen te lopen, even samen aan het eind van de dag een nutteloos kopje thee of koffie te drinken of een nutteloos biertje en nog even nutteloos met iemand te praten.
  6. Zo nu en dan aandacht besteden hoe de balans is tussen mededogen voor onszelf en mededogen voor anderen. Op deze website staat een werkwijze die je met behulp van 5 resp. 9 vragen daarin de balans laat opmaken: mededogen in actie.
  7. Ruim op tijd op je werk te zijn (elke dag) zodat je je mentaal goed kunt voorbereiden op de dag en niet meteen de eerste minuut wordt overvallen door iedereen die je wil spreken. Daardoor ontwikkel je een houding van rust.
  8. Andere vormen (uit ervaring): regelmatig wandelen, vooral langere wandelingen (langer dan een uur); regelmatig uitgebreid uit eten; je echtgeno(o)t(e)/vriend(in)/partner/.. vragen om op je te letten en een signaal af te geven als je over de schreef gaat en daar consequenties uit trekken (!); …
  9. ….. zelf uit te breiden.

Tot slot: op internet vonden we dit (amerikaanse) verkeersbord. Die spreekt boekdelen. Op basis van bovenstaande tekst zou de tekst kunnen luiden: stop, relax en kijk hoe jij en eventueel anderen ervoor staan. Zie ook stop, ontspan, kijk op deze website.

Stop-Relax