Selecteer een pagina
Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

De uitdagende en meedogende vriend

In de boeddhistisch geïnspireerde visie is het gewenst dat iedereen zich ontwikkelt tot ‘een wakker en meedogend persoon’. In de visie van de vijf stijlen (zie de vijf stijlen) is het gewenst dat iedereen zich ontwikkelt tot ‘een kleurrijk persoon’. Maar ook als het gewenst is, betekent dat niet dat het ook gaat gebeuren. Soms echter helpt het wanneer we een klein zetje krijgen van een vriend. Als we dat zetje geven, zijn we een uitdagende en meedogende vriend. Het is belangrijk te weten wanneer we die steun of dat zetje wel of niet kunnen geven. Daarover gaat deze boeddhistisch geïnspireerde werkwijze.

De uitdagende en meedogende vriend

De uitdagende en meedogende vriend voldoet aan vier kenmerken, namelijk: die ziet helder wie die voor zich heeft, maakt gemakkelijk contact en in staat om iemand met behoud van contact te stimuleren, loopt zelf een boeddhistisch geïnspireerd pad (en is dus zelf regelmatig uitgedaagd) en is in staat de gelegenheden te benutten die zich voordoen. We lichten de vier kenmerken toe.

Helder zien

In de boeddhistisch geïnspireerde visie wordt er vanuit gegaan dat iedereen zich, naast het hebben van een baan, goede relaties, de nodige vaardigheden en dergelijke, kan ontwikkelen tot ‘een geheel persoon’. Die kwaliteit bezitten we allemaal. De uitdagende en meedogende vriend zou daar wellicht een kleine bijdrage aan kunnen leveren. Een belangrijke voorwaarde daarbij is dat de vriend de ander ziet, echt ziet.

Iedereen wil graag gezien worden. Iedereen wil iemand die direct met hem of haar communiceert en niets achterhoudt. Dat maakt immers dat we ons als persoon gezien voelen, gekend. Maar direct gezien worden, en directe feedback krijgen maakt soms ook dat we ons ongemakkelijk voelen. Dat gebeurt omdat we onszelf soms anders zien dan de ander, we onszelf niet altijd in alle situaties even goed inschatten, of onze verwachtingen niet altijd kloppen met hoe dingen werkelijk gaan. Dat hoort erbij. Ons ongemakkelijk voelen is de keerzijde van volledig gezien en gekend worden.

Directe feedback geven als vriend is daarom niet altijd gemakkelijk. Maar, gemakkelijk of niet, het gaat er allereerst om dat we helder zien wie de ander in die specifieke situatie is, helder zien wie we voor ons hebben. Dan kunnen we wellicht een klein zetje geven om de andere te helpen een stapje te maken op een boeddhistisch geïnspireerd pad.

In contact zijn
Het doel van een persoonlijke en boeddhistisch geïnspireerde ontwikkeling is dat we wakker, fris en open zijn, dat we vrij naar de wereld kijken. Dat geldt voor het waarnemen van wat buiten ons is en voor het waarnemen van wat er in onszelf gebeurt. Dat is een andere manier van het beschrijven van een boeddhistische geïnspireerd pad: zowel aandacht hebben voor het innerlijke en het uiterlijke (zie ook de werkwijze van contemplatief observeren). Maar om anderen zover te krijgen dat ze zo’n pad lopen, zullen we die ander soms moeten uitdagen. Nieuwe dingen aanleren vraagt vaak om het afleren van oude patronen. Dat is net zoals geverfd hout geschuurd moet worden voordat een nieuwe verflaag opgebracht kan worden. Als het om mensen gaat is dat schuren niet altijd even gemakkelijk, voor niemand niet. Om het uitdagen niet bedreigend te maken, moet de uitdagende en meedogende vriend bij het uitdagen in contact blijven. Uitdagen kan niet vanaf een afstand. Dat gaat niet via de mail. Dat kan alleen in direct contact, dat kan alleen als we meevoelen. Het is niet mogelijk om feedback te geven om daarna te vertrekken en de ander het in zijn eentje verder te laten uitzoeken. We moeten erbij blijven, we moeten verdere vragen beantwoorden, om duidelijk te maken dat we om de ander geven. De rode stijl, zoals op deze website beschreven, sluit hier goed bij aan.

De uitdagende vriend is in eerste instantie niet taakgericht. Het gaat hem of haar in eerste instantie niet om het verbeteren van de efficiency van een bedrijf of het verbeteren van de collegiale verhoudingen. Het gaat er om om iemand te ondersteunen bij een pad, bij het oplossen van die problemen die verdere ontwikkeling belemmeren. Deze opvatting gaat uit van iemands fundamentele gezondheid en intelligentie. We gaan ervan uit dat personen te vertrouwen zijn, dat personen zich willen ontwikkelen. En natuurlijk gaat het over onszelf als uitdagende vriend die zichzelf vertrouwt (zonder zelfoverschatting) en die weet dat we onszelf ook ontwikkelen als we relaties aangaan met anderen. Die weet dat we fouten mogen maken, net zoals anderen dat doen. We zijn vergevingsgezind. Anders werkt het niet.

Zelf een spirituele reis maken, mededogen
Wil de uitdagende vriend anderen uitdagen tot een persoonlijke en boeddhistische geïnspireerde reis, dan moet die zelf eerst een zo’n reis afgelegd hebben en nog steeds afleggen. Anders spreekt die meer vanuit wat die in boeken heeft gelezen of theorieën die die heeft ontwikkeld. De uitdagende vriend moet veel ervaring hebben met uitgedaagd te zijn door anderen. Dan weet hij of zij enigszins wie hij of zij zelf is. Anderen kunnen daarbij helpen. In het boeddhisme wordt gesproken over de spirituele gemeenschap of de sangha, de groep mensen die tezamen de boeddhistisch geïnspireerde reis ondernemen. Die hebben de mogelijkheid om elkaar bij die reis te ondersteunen en elkaar daarin te stimuleren en uit te dagen. Zo’n gemeenschap biedt de gelegenheid om samen met de mede-reizigers door de obstakels heen te werken en die om te vormen. Zo’n gemeenschap is een vruchtbare grond om de aspiraties van ‘gelukkig worden’ of ‘vrij zijn’ toe te passen. In overeenstemming met de leringen van de Boeddha, met de instructies van een leraar, en met het eigen natuurlijke gevoel van mededogen, is het de intentie van een dergelijke gemeenschap om een omgeving te creëren van liefdevolle vriendelijkheid voor en mededogen met medereizigers. Met die houding is het ook mogelijk anderen te helpen. Zie daarvoor ook de boeddhistisch geïnspireerde werkwijzen van liefdevolle vriendelijkheid, mededogen in actie, vrijgevigheid, discipline en geduld.

Gelegenheden benutten
In het leven zijn er talloze situaties die zich lenen om anderen uit te dagen: ruzies; problemen bij samenwerking; tegenvallende resultaten; slechte dagen; ochtendhumeuren; tegenvallende planningen, pech, … Dit gebeurt met name als er een rijke omgeving is: als er veel uitdagingen zijn (en dus teleurstellingen); als dingen niet op voorhand vastliggen en er veel keuzes gemaakt moeten worden (en er dus tegenvallers zijn);  als er veel samengewerkt wordt (en collega’s veel minder aardig bleken dan gedacht); als de spanning stijgt (wanneer de deadline niet gehaald dreigt te worden en sommige mensen zich dat niet of nauwelijks aantrekken); bij ernstige ziekte in de familie. In ons en andermans leven zijn er gelegenheden genoeg om mensen te ondersteunen als we goed om ons heen kijken.

Spannend
Een uitdagende en meedogende vriend zijn, is heel spannend. Dat hoort erbij. Maar als het onveilig wordt zijn we te ver gegaan. De balans opzoeken tussen uitdaging en veiligheid is wat de uitdagende vriend voor beide partijen spannend maakt. Vaak is het zo dat, wat in eerste instantie ervaren kan worden als onveilig, kan later toch als goed ervaren worden. Maar het blijft een precair evenwicht.

Achtergrondinformatie

Bij ‘verder lezen’ vind je achtergrondinformatie over de uitdagende en meedogende vriend, gekoppeld aan de relaties tussen de uitdagende leraar en leerling. Of om het breder te trekken: tussen uitdagende coach en student