Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

Voluit ‘welkom’ en ‘tot ziens’ zeggen

Zoals in de inleiding is toegelicht komt de uitspraak voluit ‘welkom’ en ‘tot ziens’ zeggen van Chogyam Trungpa Rinpoche, Deze twee uitspraken worden hier toegelicht.

Voluit ‘welkom’ zeggen tegen mensen of situaties en na afloop voluit ‘tot ziens’ kunnen zeggen tegen deze mensen of situaties is een essentiële vaardigheid van ons mens-zijn en een belangrijke vaardigheid op een boeddhistisch of spiritueel pad. Dergelijke vaardigheden zijn niet altijd even gemakkelijk in te zetten. Zo kan het moeilijk zijn om iemand die we niet aardig vinden welkom te heten. Zo kan het moeilijk zijn om iemand waar we veel van houden te laten gaan. Datzelfde geldt soms ook voor onze emoties. Bij de werkwijze van omgaan met emoties (1) staat bij de 3e omgangsvorm beschreven hoe we onze emoties welkom kunnen heten en weer kunnen laten gaan.

‘Welkom’ zeggen

Verwelkomen, welkom heten, is een uiting van gastvrijheid. Het is als het ontvangen van gasten. We nodigen ze uit om binnen te komen en bieden hen aan wat we in huis hebben of bieden hen aan wat ze op dat moment nodig hebben. Alle wijsheidstradities erkennen het belang van gastvrijheid. Dat geldt ook voor situaties die zich aan ons voordoen.
Verwelkomen gaat in twee stappen:

  1. De eerste stap is dat we, voordat we ‘welkom’ zeggen tegen een situatie of iemand, moeten herkennen en erkennen dat iets of iemand zich aandient, dat iemand of iets op onze deur klopt.
  2. De tweede stap is dat we dat wat zich aandient in ons leven toelaten.

Verwelkomen in twee stappen verdelen, geeft ons de keuze iets dat zich aandient al dan niet toe te laten. De eerste stap maakt dat we het besluit om iemand of een gebeurtenis wel of niet toe te laten vol aandacht kunnen nemen. We sluiten ons op dat moment voor die situatie of die persoon niet af. We erkennen de situatie. De tweede stap, iemand of iets verwelkomen, is een daad van mededogen. Zie ook de werkwijze van vrijgevigheid op deze website.

We noemen twee voorbeelden van verwelkomen uit twee verschillende wijsheidstradities, namelijk de Tibetaanse boeddhistische traditie en de Benedictijnse traditie.

Tashi Deleg

Als je in de Tibet iemand welkom heet, zeg je ‘tashi deleg’. Tashi deleg wordt in Tibet gebruikt als groet. Het betekent goedendag. Oorspronkelijk betekent tashi gunstig of bijzonder of een bijzondere samenloop van omstandigheden. Deleg betekent goed, fijn of geluk. Tashi deleg betekent daarmee oorspronkelijk: een gelukkige samenloop van omstandigheden dat wij juist elkaar op dit moment tegenkomen. Vanuit deze betekenis is elk moment bijzonder. Alles is juist en passend op dit moment. Verwelkomen, welkom heten, ‘welkom’ zeggen betekent vanuit deze optiek: bijzonder dat we elkaar ontmoeten, bijzonder dat juist wij elkaar nu ontmoeten, bijzonder dat juist deze situatie ons overkomt. Dat geldt ook voor gebeurtenissen.

Obedientia

In de Benedictijnse traditie betekent obedientia gehoorzaamheid. Het gaat daarbij om de bereidheid naar het eigen hart te luisteren. Marcel Derkse zegt in zijn boek ‘Een levensregel voor beginners’ hierover: “Zoals het oog licht opvangt en het oor geluid, zo probeert wie met het hart luistert het zinnige in een situatie te bespeuren. (…) Dat komt neer op het openstaan voor het appel dat een situatie of persoon op ons doet. (…) Het tegenovergestelde daarvan doof of blind voor iets zijn”. Gastvrijheid voor zowel mensen als situaties valt daarmee onder obedientia. Gastvrijheid is hetzelfde als ‘welkom’ zeggen. Gastvrijheid heeft ook veel te maken met vrijgevigheid. Zie de werkwijze van vrijgevigheid op deze website.

Deze beide toelichtingen maken het wellicht makkelijker om mensen en situaties in ons leven te verwelkomen ook al zijn ze wellicht op dat moment minder gewenst of maakt dat de situatie minder aantrekkelijk.

‘Tot ziens’ zeggen

Wanneer we de gast hebben binnengelaten, of de situatie hebben verwelkomd, verblijven we er een tijdje mee. Daarna moeten we die weer laten gaan. Dat kan moeilijk zijn. Toch vraagt het leven van ons om steeds opnieuw los te laten, te laten gaan, ‘tot ziens’ te zeggen. We kunnen ons leven niet vervolgen en de nieuwe situatie aangaan wanneer we aan het oude blijven vasthouden. ‘Tot ziens’ zeggen, laten gaan is daarmee een onderdeel van ons groeiproces.

De moeilijkheid van ‘tot ziens’ zeggen komt het meest helder tot uiting in de context van liefde of relaties. Soms moeten we een relatie loslaten. Wellicht was die relatie niet bestemd om voort te bestaan. Wellicht was die te pijnlijk. Wellicht verhinderde die onze groei of die van onze partner. Maar zelfs als het moeilijk is, moeten we laten gaan wat niet meer goed of misschien zelfs ongezond voor ons is.

Soms moeten we ook onze verwachtingen over hoe onze relaties eruit moeten zien, laten gaan. We moeten dan de mythe van de perfecte minnaar, de fantasie van een relatie die geen inspanning nodig heeft, die als vanzelf gaat, of de fantasie van de relatie die voor altijd duurt, laten gaan. Als we die laten gaan, kunnen we ons openen voor een nieuwe realistischere situatie. Dan kunnen we al het lijden en het drama dat daarmee gepaard gaat, achter ons laten. We kunnen ons pas openen voor iets nieuws als we het oude hebben laten gaan.

We komen dezelfde moeilijkheden, maar soms minder helder of minder pijnlijk, tegen bij het ‘tot ziens’ zeggen van een situatie of een gast. Dat kan gelden voor het verlaten van een receptie of feest; afscheid nemen van collega’s na een training; het huis verlaten voor een vakantie; weggaan van ons vakantieadres om terug te gaan naar huis. Wanneer we dat moeilijk vinden, vinden we dat de situatie niet voorbij zou mogen zijn. Maar als we aan het oude vasthouden, maken we geen plaats voor iets nieuws. Er is dan geen plek voor een nieuwe gast, een nieuwe vakantie, een nieuwe ontmoeting. Dan blijft alles bij het oude. Dan wordt onze toekomst vooral bepaald door ons verleden.

‘Tot ziens’ zeggen, laten gaan betekent dat we kunnen zeggen: ‘het ga je goed’. Dan laten we los waar we eerder welkom tegen hebben gezegd. We erkennen daarmee dat de situatie voorbij is. Door dat te doen, creëren we ruimte voor iets nieuws.