Selecteer een pagina
Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

Vier stappen op een boeddhistisch geïnspireerd pad

De indeling op deze website van de verschillende werkwijzen in vier groepen – de ontwikkeling van aandacht via meditatie (de basis, 1), met aandacht oefenen in ons eigen dagelijks leven of werk (2), het ontwikkelen van mededogen (3), en aandachtig en meedogend omgaan met de mensen om ons heen (4) – kan ook gezien worden als de beschrijving van een boeddhistisch geïnspireerd pad. Dat pad bestaat dan uit vier stappen. Een dergelijk pad kunnen we lopen, ook al zal het er in de werkelijkheid van alledag ingewikkelder uitzien dan de vier beschreven stappen. Maar het geeft wel een eerste idee over hoe een dergelijk pad eruit kan zien. De volgorde van die stappen is natuurlijk aan de lezer.

Zie voor de verschillende boeddhistisch geïnspireerde werkwijzen die bij de vier stappen worden aangeboden de tab werkwijzen of klik op werkwijzen.

Toelichting vier stappen

Hieronder een toelichting op de vier stappen op een boeddhistisch geïnspireerd pad met de bijbehorende werkwijzen.

1. De basis, het ontwikkelen van aandacht

Op een boeddhistische geïnspireerd pad speelt meditatie een belangrijke rol. Meditatie is belangrijk omdat het ons onder andere leert om onderscheid te maken tussen onze directe waarneming of directe ervaring en onze opvattingen of ideeën daarover. Directe ervaring is altijd geworteld in hier en nu. Denken over een ervaring grijpt altijd terug op de toekomst of het verleden. Het doel van meditatie is het herkennen van en rusten in het hier en nu. Als we dit onderscheid kunnen maken, zien we hoe we als we door iets geraakt worden, dat vaak omzetten in een verhaal.  Iemand maakt een opmerking en we vinden dat vervelend. We zijn er onaangenaam door geraakt. Dus creëren we een verhaal waarom wij gelijk hebben en de ander niet. Of iemand zegt wat aardigs. We zijn blij verrast. We creëren een heel verhaal waarom die persoon ons leuk vind en andere mensen niet. Het verhaal dat we bedenken maakt dat we steeds verder af komen van waar het eigenlijk over gaat. Op het moment dat we zien dat we dit aan het doen zijn, zijn we weer gegrond. Als we deze gewoonte niet herkennen, zijn we voortdurend bezig emotionele projecten of ideeën te bouwen zonder dat die geworteld zijn in een directe ervaring. De kans is groot dat we het spoor bijster raken. Zowel shamatha meditatie als met aandacht zitten, lopen, staan en liggen helpt ons onderscheidt maken tussen een directe ervaring en de verhalen die we daar omheen bouwen. Shamatha meditatie gaat zelfs nog een stap verder. Het leert ons de aard van de geest kennen. Analytische meditatie helpt ons om beter inzicht te krijgen in onze ervaringen of in bestudeerde begrippen. Het lukt lang niet altijd om onze directe ervaring te scheiden van onze opvattingen daarover. Dat heeft te maken met onze gewoontepatronen. We zijn niet getraind in ervaren. We zitten vaak vol opvattingen, vol oordelen. Het is fout om boos te zijn. Als iemand zich zo gedraagt, dan verdient die het dat hij zus of zo behandeld wordt. Dergelijke oordelen versterken de verhalen die we verzinnen. Ze brengen ons nog verder af van de oorspronkelijke, directe ervaring. Het is daarom belangrijk om onze oordelen, onze opvattingen, te verzachten. De techniek van meditatie, met name het labelen van gedachten, doet dat. Het verzachten van onze oordelen kan versterkt worden via de werkwijze van liefdevolle vriendelijkheid. Door die werkwijze leren we aardig voor onszelf zijn en onszelf niet extra te belasten met oordelen op momenten dat het niet zo gaat zoals we graag zouden willen. Liefdevolle vriendelijkheid helpt ons om de werkelijkheid te accepteren zoals hij is. De beoefening van meditatie en liefdevolle vriendelijkheid zijn daarmee de basis van een boeddhistisch geïnspireerd pad. Als we er een beetje bedreven in raken, hoeven we ons niet meer te laten meeslepen door onze opvattingen en kunnen we de ervaring de ervaring laten. Ook zijn we in staat aardiger voor onszelf en voor anderen te zijn. Een eerste belangrijke stap is gezet.

2. Aandacht voor onszelf in ons dagelijks leven

Nu we de eerste stap gezet hebben, kunnen we met de net verworven inzichten oefenen in ons dagelijks leven als tweede stap. Het dagelijks leven geeft ons voldoende gelegenheid om met aandacht en gewaarzijn het verschil tussen een opvatting en een ervaring te zien, om in het hier en nu te zijn. Het geeft ons ook voortdurend de kans om te oefenen in vriendelijk naar onszelf en anderen blijven. Dit oefenen voor onszelf is een belangrijk onderdeel van een boeddhistisch geïnspireerd pad. In een aantal werkwijzen is beschreven hoe dat oefenen eruit zou kunnen zien.

3. Het ontwikkelen van mededogen

Met de eerste twee stappen leiden we een leven vol aandacht, gewaarzijn en vriendelijkheid. We laten minder gedoe achter ons en we zijn anderen minder tot last. We worden wellicht gelukkiger omdat we meer de dingen doen die we ook werkelijk graag doen. Een boeddhistisch geïnspireerd pad gaat echter verder. Het gaat er ook om hoe we met anderen omgaan. Daar zijn twee redenen voor:

  1. Anderen dagen ons voortdurend uit. Ze doen dingen anders dan we hoopten. Ze zeggen dingen die we niet willen horen. Juist in de omgang met andere mensen kunnen we dus oefenen in het vasthouden van onze aandacht en onze vriendelijkheid. Als we in staat zijn om in contact met anderen onze aandacht en ons gewaarzijn vast te houden, dan zijn we goed op weg op ons spirituele pad.
  2. We kunnen ook een boeddhistisch geïnspireerd pad lopen ten behoeve van die anderen. We doen dat vanuit de gedachte dat we het goede in anderen naar boven willen halen. Dat kunnen we als we zelf goed geoefend zijn. Door het pad te lopen ten behoeve van anderen leren we pas echt wat aandacht, gewaarzijn en vriendelijkheid betekent.

Bij de derde stap waarin we ons mededogen verder ontwikkelen, bieden we een aantal boeddhistisch geïnspireerde werkwijzen aan die ons kunnen helpen om met meer mededogen met anderen om te gaan. We moeten dat mededogen oefenen – en wat minstens zo belangrijk is – we moeten dat willen. De genoemde werkwijzen bij deze stap geven de gelegenheid daar ervaring mee op te doen.

4. Aandacht voor anderen

Met deze vierde stap kunnen we de wereld tegemoet treden. We zijn in staat anderen echt te helpen, omdat we minder met onszelf bezig zijn, op onszelf gefixeerd zijn. Dat hebben we bij de eerste drie stappen geoefend. Deze stap op het pad is niet gemakkelijk. Het ziet er mooi uit, het is bevredigend als het lukt, maar we komen onderweg veel obstakels tegen. Dat kan knap lastig zijn. Zie de foto hierboven. Toch kunnen we het. We kunnen een grote verscheidenheid aan situaties in de wereld aan. Voorbeelden daarvan zijn in de verschillende werkwijzen uitgewerkt.

Voor een toelichting op de verschillende boeddhistisch geïnspireerde werkwijzen die bij de vier stappen worden aangeboden, klik op de tab werkwijzen of klik op werkwijzen.