Met aandacht lopen | Toegepast Boeddhisme

De vijf stijlen/de vijf wijsheden, inleiding

De boeddhistische visie gaat ervan uit dat iedereen (iedereen!) een fundamentele mentale gezondheid en wijsheid bezit en dat iedereen in staat is met die gezondheid, die wijsheid contact te maken. Die fundamentele mentale gezondheid en wijsheid manifesteert zich in vijf persoonlijke kwaliteiten. In het Tibetaans boeddhisme worden deze de vijf wijsheden genoemd. In het alledaagse taalgebruik wordt ook gesproken over de vijf stijlen. Als de vijf stijlen, de vijf wijsheden alle vijf tot bloei zijn gekomen, dan zijn wij een volledig ontwikkeld persoon en volledig in contact met onszelf. Deze vijf stijlen, de vijf wijsheden hebben elk een eigen boeddhistische naam, hebben elk een eigen kleur, en hebben elk eigen open en gesloten kwaliteiten. De vijf stijlen kunnen door iedereen in een unieke combinatie worden ingezet. Op die manier worden we kleurrijke personen. Deze pagina geeft in die vijf stijlen/wijsheden een inleiding.

De vijf stijlen/wijsheden in overzicht:

In de afbeelding hierboven zijn de vijf stijlen, de vijf wijsheden  in hun onderlinge samenhang weergegeven. Hieronder staan ze in volgorde genoemd. Door op elk van de stijlen te klikken, komt er meer informatie over die betreffende stijl. De vijf stijlen staan voor:

Belangrijkste kenmerken van de stijlen

Elk van de vijf stijlen heeft de volgende kenmerken:

  1. Er is een directe samenhang tussen de open en gesloten manifestatie van de stijlen.
    Wanneer we ons met een open blik in de wereld begeven, ervaren we de intensiteit van die wereld. Soms kunnen we die intensiteit prima aan en blijven we daarvoor geopend. Soms is die wereld met alle gebeurtenissen die zich aan ons voordoen en die ons raken te intensief. Dan sluiten we ons af. Op dat moment verliezen we het contact met de wereld. We zijn in onszelf gekeerd; we zijn gesloten.

 Ons openen voor de intensiteit van de wereld of ons daarvoor afsluiten draait om hetzelfde punt. In beide gevallen worden we geraakt door de intensiteit van de wereld. Die geraaktheid is in beide gevallen hetzelfde, onze houding ernaar toe is anders: geopend of afgesloten.Als we in staat zijn om in de gesloten manifestatie onze geraaktheid te herkennen en erkennen, hebben we onszelf al weer geopend. De gesloten manifestatie draagt de open manifestatie dus al in zich. Dat geldt ook andersom: de open manifestatie draagt de gesloten manifestatie in zich. Die omslag vindt bijvoorbeeld plaats als we de intensiteit van de wereld even niet aankunnen. Open en gesloten manifestaties wisselen elkaar in het leven van alledag daarom voortdurend af.

 Inzicht in de vijf stijlen leert ons hoe we ons daarin gedragen. Hierdoor leren we steeds beter om ons eerder en vaker open te manifesteren.Met dit inzicht hoeven we ons in de omgang met onszelf en met anderen minder te laten leiden door onze of hun gesloten manifestatie. Als we ons meer in de stijlen verdiept hebben, kunnen we in de gesloten manifestatie de kwaliteiten van de open manifestatie herkennen. Dat maakt onze relatie met anderen vriendelijker en meedogender. Het maakt veel uit of we iemand als afgesloten zien of dat we in die afgeslotenheid diens open kwaliteiten al herkennen. Dat geeft ons inzicht in iemands potentie. Onze relatie met anderen wordt daardoor persoonlijker en aardiger. Daar worden we allemaal beter van.

  2. Vriendelijkheid/acceptatie/mededogen.
    De basis van het werken met de stijlen is vriendelijkheid. Vanuit deze invalshoek moeten we herkennen en erkennen wie we op een bepaald moment zijn, of dat nu open of gesloten is. Beide manifestaties zijn in orde, ook al omdat de potentie van de open manifestatie al in de gesloten manifestatie zichtbaar is. Daar komt bij dat we onze voorkeursstijlen meestal niet kiezen. Die krijgen we. Ook dat moeten we herkennen en erkennen. De basis van het werken met de vijf stijlen is dan ook dat we accepteren wie we zijn op dat moment, of dat nu open is of gesloten. Datzelfde geldt ook voor de mensen waar wij mee omgaan. Ook zij kennen open en gesloten manifestaties. Ook zij kiezen hun voorkeursstijlen niet. Ook zij moeten herkennen en erkennen wie ze zijn op dat moment. Dat inzicht helpt elkaar in de omgang met elkaar. Aannemende dat we bij onszelf beginnen: als wij hen herkennen en erkennen in hun manifestatie op dat moment – en daarmee respecteren – zal dat de onderlinge relatie ten goede komen. Dit kan lastig zijn, dat vraagt training, maar het zal blijken dat het meer dan de moeite waard is om zo met elkaar om te gaan. Wanneer dit gekoppeld wordt aan het kenmerk hierboven, dus als we de kwaliteiten van iemand zien in de gesloten manifestatie, zal dat de omgang verder versoepelen. Op deze website is apart aandacht voor aandacht en vriendelijkheid bij het werken met de vijf stijlen. Op de website is ook een boeddhistisch geïnspireerde werkwijze te vinden, die gaat over het ontwikkelen van vriendelijkheid.
  3. Een taal van gezondheid.
    De taal van de vijf stijlen is een taal waarin de gezondheid van iedereen centraal staat.
    – Zo wordt gesteld dat de gesloten manifestatie de potentie van de open manifestatie in zich draagt. Dat inzicht is voor omgaan met elkaar belangrijk. Het betekent bijvoorbeeld dat wij minder snel bij anderen problemen zien, maar eerder zullen zoeken naar de mogelijkheden die iemand bezit.
    – Vriendelijkheid is de basis van het werken met de stijlen. We leren dat we kunnen werken (herkennen en erkennen) met wat zich aan ons voordoet. Dat is wat anders dan afwijzen of veroordelen van wat zich aan ons voordoet. Ook daar is in onze omgang met anderen veel winst te behalen.
    – We streven naar een volledig ontwikkeld persoon in plaats van naar een beperkt ontwikkeld persoon. We streven naar open manifestaties in plaats van gesloten manifestaties, omdat we in contact willen staan met de intensiteit van de wereld in plaats van ons daarvoor af te sluiten.
    – 

Deze visie die uitgaat van de mentale gezondheid van iedereen, is belangrijk voor onze omgangsvormen met anderen. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor het onderwijs of relaties op het werk. Het zal de verhoudingen tussen mensen onderling persoonlijker maken. Daardoor wordt de ontmoetingen die we met anderen hebben belangrijker en krijgen ze meer zeggingskracht.

  4. Aanwezigheid.
    Wanneer iemand de vijf stijlen in de open manifestatie en in hun onderlinge samenhang vertoont, is deze volledig aanwezig. Op dat moment is er immers ruimte om zich heen en in hemzelf (de boeddha stijl (wit)), helder zien van zichzelf en anderen (de Vajra stijl (blauw)), erkenning van de eigen rijkdom en de rijkdom van anderen om hem heen (de ratna stijl (geel)), contact met zichzelf en de anderen (de padma stijl (rood)) en als gevolg daarvan effectief en efficiënt handelen (de karma stijl (groen)). Elke handeling is, voor zichzelf en anderen, op dat moment volledig adequaat. We kennen allemaal de momenten in ons leven waarin het stroomt, waarin alles lukt zonder dat we onszelf daarvoor hoeven in te spannen. Werken met de vijf stijlen geeft inzicht in wat daarvoor nodig is en maakt de kans groter dat zoiets vaker voorkomt. In elk geval kent deze situatie, als die voorkomt, altijd de open manifestatie van de boeddha stijl. Zie daarvoor de boeddha stijl. Zie ook de werkwijze van aanwezigheid op deze website

Tot slot: het is de ervaring dat de vijf stijlen, de vijf persoonlijke kwaliteiten, onze menselijke kwaliteiten, onze kleurrijkheid goed beschrijven. Daarmee wordt op geen enkele manier gesteld dat er ook geen anderen theorieën zouden zijn die behulpzaam zijn in hoe we op een aardige en wakkere manier met onszelf en met anderen om kunnen gaan.

Twee boeken

Over de vijf stijlen, de vijf wijsheden is zes jaar geleden een boek in het Nederlands gepubliceerd: ‘Stralend in de Wereld, de vijf Tibetaanse wijsheden in het dagelijks leven’. Het boek is geschreven door Sebo Ebbens en is uitgegeven bij Asoka. 
In April 2017 is er een nieuw boek over de vijf stijlen verschenen. Het heet ‘Vijf x Eigen-Wijs’. Dat boek is bedoeld voor studenten van 16-24 jaar in alle vormen van onderwijs en is uitgegeven bij de Educatieve Uitgever Noordhoff. Het doel van dat boek is de persoonlijke en professionele ontwikkeling van studenten en het creëren van een goed leerklimaat of professionele cultuur in de onderwijsinstelling. Dat boek spreekt niet over wijsheden of stijlen maar over kleuren. Het boek is geschreven door Sebo Ebbens en Ron Arends en is gebaseerd op veel leservaringen van Ron met de stijlen. Dat boek is vrij van elk boeddhistisch jargon.